Cây thuốc

Ấu tàu

Ngày đăng: 2014-07-25 Lượt xem: 250


Còn gọi là củ củ gấu tàu, cây ô đầu

Tên khoa học: Aconitum forrtunei Hemsl.

Thuộc họ Mao Lương Ranunculaceae

Bộ phận dùng: rễ cái (vẫn gọi là củ).

Rễ cái (còn gọi là củ mẹ): thu hái vào giữa hay cuối mùa xuân là tốt. Nếu để qua mùa thì củ teo và xốp. Thu hái về, cắt bỏ rễ con rửa sạch đất, phơi khô.

 

 

+ Ở Việt Nam, mới phát hiện lại cây ấu tàu và trồng ở Lào Cai.

Nói chung, củ khô, to, da đen, thịt trắng ngà để vào lưỡi thấy tê, không đen ruột là tốt.

Thành phần hoá học: hoạt chất chính của củ ấu tàu là aconitin (chất gây tê đầu lưỡi) và các alcaloid khác. Ngoài ra còn tinh bột, đường, manit, chất nhựa, các acid hữu cơ.

 

Các cây ấu tàu nói chung đều rất độc (thuốc độc bảng A). Nhiều dân tộc các nước xưa và nay dùng Ô đầu tẩm độc săn bắn súc vật (kể cả voi). Độc là do chất aconitin của nó, uống 1 mg đến 1,5 mg có thể chết người. Trong củ ấu tàu rửa sạch phơi khô, người ta quy định phải có 0,5% alcaloid toàn phần phụ thuộc  vào loại cây, từng địa phương thu hái, thời gian thu hái, cách chế biến và bảo quản .

 

Đặc tính của aconitin là rất dễ thủy phân trong dung dịch nước hay cồn ở nhiệt độ thường và với thời gian bảo quản  . Với sức nóng (như lùi trong tro nóng), nó càng dễ thuỷ phân để cho chất benzoylaconin (400 - 500 lần kém độc) rồi aconin (1.000 - 2.000 lần kém độc hơn). Do đó, ta có thể giải thích tại sao nhân dân các vùng có cây Ô đầu (Tứ Xuyên - Trung Quốc) dùng củ tươi nấu cháo ăn để trị phong thấp như cơm bữa mà không bị ngộ độc.

 

Tác dụng: trừ phong, táo thấp, trừ hàn, trợ dương, bổ hoả.

 

Chủ trị:

 

Theo Tây y: Làm thuốc trị ho, ra mồ hôi.

 

Theo Đông y: Trị đau nhức, mỏi chân tay, (dùng ngoài) đặc biệt dùng uống trong chứng bán thân bất toại, chân tay co quắp, mụn nhọt lâu ngày.

 

Liều dùng: Ngày dùng 3 - 4g để sắc.

 

Kiêng ky: không thật trúng phong hàn và phụ nữ có thai thì không nên dùng.

 

Cách bào chế:


Theo Trung Y: Dùng ấu tàu sống hoặc nướng chín hoặc cùng nấu với đậu đen để giảm bớt độc tính tuỳ từng trường hợp (Bản Thảo Cương Mục).


Theo kinh nghiệm Việt Nam: Tán nhỏ ngâm rượu 5 - 7 ngày để xoa bóp, hoặc tán bột trộn với bột thuốc khác làm thuốc dùng ngoài, ít khi dùng trong.


Bảo quản: thuốc độc bảng A, để trong lọ kín, nơi khô ráo, mát.


Dễ mọt nên năng phơi sấy (không quá 70 - 80o), tránh nóng ẩm.

 

 

Videos

Thành viên hội

Quảng cáo